نوشته‌ها

تفاوت دستگاه و آواز در موسیقی ایرانی

آواز؛

آواز در موسیقی چیزی شبیه به دستگاه است، اما چون گستردگیِ آن ازنظر محدوده­ ی بم و اوج و همچنین تعداد گوشه­ های آن کمتر از دستگاه است به آن آواز اطلاق می­ شود و چون گام مخصوص به خود نداشته و معمولاً از زیربنا یا گامِ یکی از دستگاه‌ها استفاده می­ کند زیرمجموعه­ ی آن دستگاه محسوب می­ گردد.

ردیف امروزی موسیقی ایرانی بر اساس ۷ دستگاه و ۵ آواز طبقه‌بندی‌شده است.

 

آواز ابوعطا، بیات­ ترک،  دشتی و افشاری جزء دستگاه شور

و آواز بیات­ اصفهان از متعلقات دستگاه همایون به‌حساب می­ آید.

 

به مجموع  ۷ دستگاه  و  ۵ آواز  ۱۲ مقام موسیقی ایرانی می­ گویند.

 

 این متن برگرفته از صفحه ۱۳ کتاب شنونده پارسی اثر جلیل سجاد است.

این کتاب همراه با آلبوم صوتی حاوی ۶ عدد سی دی موسیقی عرضه می گردد و به روشی ساده و نوین دستگاه های موسیقی ایرانی را به شما می آموزد.

خرید آلبوم شنونده پارسی از وب سایت رسمی جلیل سجاد www.jalilsajad.com

اصطلاح دستگاه در موسیقی چیست؟

دستگاه؛

تعدادی از گوشه­ ها که ازنظر ساختار ملودی و زیربنای نتی از یک خانواده و شبیه به هم باشند یک دستگاه را تشکیل می­دهند.

درواقع دستگاه گوشه­ هایی را در برمی‌گیرد که باوجودِ داشتن استقلال، ازنظر فرم و فضای موسیقایی به هم نزدیک‌اند و هنگام تغییر حالت از گوشه­ ای به گوشه­ ی دیگر در یک دستگاه، تفاوت و تناقضی احساس نمی­ شود.

این فضای حسی یا موسیقایی درواقع از یک غالب یا زیربنای خاص به وجود می­ آید که در موسیقی اصطلاحاً آن را گام می­ گویند.

به زبان ساده، گام توالـی ۸ نت موسیقی است که از بین کل نت‌های موسیقی انتخاب‌شده و حس ویـژه­ای به وجود می­ آورند.

(توضیح اینکه هر نوعِ انتخاب و جداسازی ۸ نت، می­تواند فضا و حس متفاوتی خلق کند)

بنابراین هر دستگاه موسیقی، گامی مخصوص به خود دارد و گوشه­ های مختلف آن، در همان گام قرارگرفته و طبیعتاً حسی مشترک و مرتبط با گام آن دستگاه به وجود می­آورند.

موسیقی غربی دارای دو گام ماژور و مینور یا بزرگ و کوچک می­باشد؛ اما موسیقی ایرانی با گستردگی و تنوع بسیار بیشتر، مشتمل بر  ۷ دستگاه بانام‌های ماهور، شور، نوا، همایون، سه­ گاه، چهارگاه و راست پنجگاه می­باشد.

 

برگرفته از کتاب شنونده پارسی اثر جلیل سجاد

از شنونده ی پارسی بیشتر بدانیم

 

لذت آشنایی با دستگاه­هاو اصطلاحات موسیقی ایرانی

برای شنونده­ ی پارسی      2013-12-21-564-1024x470

 

شامل :

یک جلد کتاب

و شش عدد سی دی صوتی

حاوی ۶ ساعت و ۱۴ دقیقه موسیقی ، شعر ، دکلمه و آواز

با اجرای ۱۹ خواننده و ۱۷ نوازنده

 

مشخصات کتاب

نام کتاب : شنونده ی پارسی

مولف : جلیل سجاد

ناشر : مولف

تعداد صفحات : ۴۴ ص

قطع جیبی

نوبت چاپ : اول

شابک: ۹-۸۴۳۱-۰۴-۹۶۴-۹۷۸

چاپ: شرکت زیتون چاپ بهاران

 

ویژگی‌های شنونده ­ی پارسی

 

  1. طراحی برای علاقه­ مندان به موسیقی ایرانی به زبان ساده و عامیانه(ویژه­ ی علاقمندان موسیقی سنتی و آموزش هنرجویان مبتدی)

  2. برای کسانی که موسیقی ایرانی دوست دارند حتی اگر ساز نمی­ زنند و آواز نمی­ خوانند و سررشته ای از موسیقی ندارند.

  3. اجرای متن توضیحات بصورت دکلمه توسط گوینده حرفه ­ای و همراهی موسیقی مرتبط در زیر صدای گوینده.

  4. اجرای آواز و تصنیف ها توسط نوزده خواننده مختلف  از شاگردان معلم بزرگ آواز، استاد علی اصغر شاه­زیدی

  5. همراهی آوازها توسط هفده نوازنده با سازهای متنوع از قبیل تارو سه­ تار، پیانو، کلارینت ، کمانچه، تمبک، دف، ویولن و …….

  6. دارای تاییدیه از وزارت ارشاد جهت آموزش ردیف موسیقی ایرانی در مراکز آموزشی

  7. اجرای تمامی متن توضیحات، اصطلاحات، آوازها و ترانه­ ها بصورت صوتی بدون نیاز به خواندن از روی کتاب

  8. این مجموعه از سال ۱۳۹۰ کلید خورد و پس از تایید متن کتاب و صدور مجوز متن از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ ضبط مراحل صوتی آن به طول انجامید.

  9. از ویژگی های مهم این مجموعه آنست که تمام آوازها و تصنیفها برای همین اثر آهنگسازی شده و هیچ نمونه کپی شده ای در این اثر وجود ندارد.

 

 

آنچه که در آلبوم صوتی شنونده­ ی پارسی می ­آموزیم:

 

ردیف     *     دستگاه       *     آواز     (با توضیحات گوینده)

گوشه             (همراه با مثال آوازی از چند گوشه­ ی معروف)

درآمد     *     فرود     (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

 

قطعات با کلام یا آوازی

آوازخواندن    (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

ضربی خواندن     (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

تحریر یا چهچهه     (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

 

قطعات بدون کلام یا سازی

پیش­ درآمد         *           چهارمضراب            *          رِنگ           (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

بم­ خوانی           *           وسط خوانی         *         اوج خوانی   (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

راست­ کوک               *          چپ­ کوک               (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی)

دستگاهها و آوازها

دستگاه ماهور                       (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

دستگاه شور                         (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

آواز ابوعطا                           (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

آواز بیات ترک                     (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

آواز افشاری                         (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

آواز دشتی                           (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

دستگاه نوا                           (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

دستگاه همایون                     (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

آوازبیات­ اصفهان                  (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

دستگاه سه­ گاه                       (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

دستگاه چهارگاه                   (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

دستگاه ­راست­ پنجگاه              (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، ضربی، سازی)

 

 

آواز مشابه                             (توضیحات گوینده همراه با مثال آوازی، سازی)

اجرای دو بیت شعر بصورت آواز در هر ۱۲ مقام موسیقی ایرانی

۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰

 

هنرمندان

 

مبتکر، طراح، نویسنده، آهنگساز، خواننده و نوازنده پیانو: جلیل سجاد

 

صدابردار و ناظر ضبط: مسعود تدینی

 

گوینده: عباس نادری

 

خوانندگان: جعفر زمانی، محمد رضا مصدقی، فریبرز کیوانداریان، حمیدرضاخدادادی، محسن جعفری، ابوالفضل ریاحی، مسعود رزاز زاده، حمیدرضا فرهنگ، اسماعیل الله دادیان، امیرحسین محمدنظر، جلیل سجاد، نوید مقدس اصفهانی، محمدرضا خانی، سروش نبوی، نوید نوروزی، پارسا حسندخت ، ادیب شفیعیون، مصطفی عابدی ، کیانوش احسانی (همه ی خوانندگان از شاگردان استاد علی اصغر شاهزیدی می باشند)

نوازندگان: سروش نبوی( تار و سه­ تار)، نوید نوروزی(تمبک)، جلیل سجاد(پیانو)، مسعود تدینی(دف و عود و ملودیکا)، حمید اشجع( کلارینت) ، کاوه معتمدیان( کمانچه)،محسن سهرابی(اکاردیون) ، محمدجوادخسروی (کمانچه)، بهنام جهانگیری (ویلون)، سعید اکبری (سنتور)، ارحام سیدهندی (سنتور)، مسیح مردیها (ویلون سل)، صابر الله دادیان(تار و بم تار)، سهیل الله دادیان(تمبک دف  دایره)، سینا الله دادیان(کمانچه و آلتو)، کیارش بکتاشیان(نی)، امیرحسین رئوفی( سنتور)

بیوگرافی جلیل سجاد

جلیل سجاد متولد آذرماه ۱۳۵۳ شهر اصفهان
آهنگساز ، خواننده و نوازنده
درسال ۱۳۷۶ جهت فراگیری آواز ایرانی به محضر استاد علی اصغر شاهزیدی شرفیاب شد و تاکنون نوزده سال است که بطور پیوسته در خدمت این استاد بزرگوار کسب فیض می نماید.
هم اکنون نیز آموزش هنرجویان متوسطه آواز را در آموزشگاه استاد شاهزیدی عهده دار است.

پیانو را نیز در محضر زنده یاد استاد امیدعلی نحوی آموخت و مدت پانزده سال است که به تدریس پیانو و کیبورد مشغول است.
کتاب های بیرپارسی و پیانیست پارسی برای آموزش پیانو وکیبورد از جمله آثار اوست که در سراسر ایران تدریس می گردد.
همچنین وی نویسنده ، آهنگساز وپدید آورنده مجموعه ی ، لذت آشنایی با دستگاه ها و اصطلاحات موسیقی ایرانی برای شنونده پارسی می باشد که شامل یک جلد کتاب و شش عدد سی دی صوتی است و با همکاری نوزده خواننده و هفده نوازنده تولید شده است.
ساخت تصنیف های همراز من و قصه های عاشقی و تمامی آوازها و تصنیفهای آلبوم شش ساعته شنونده پارسی از دیگر آثار اوست.

این هم برداشتی جدید از حالات روانی دستگاهها و آوازهای ایرانی از نگاه روان شناسی و ارکان آن :

این هم برداشتی جدید از حالات روانی دستگاهها و آوازهای ایرانی از نگاه روان شناسی و ارکان آن :

۱-دستگاه شور: آگاهی- درک- تفکر و اندیشه

۲-آواز دشتی: سوز و گداز- گریه و مویه

۳-آواز ابوعطا: گله وشکایت

۴-آواز افشاری: افسوس و حسرت- هجران از معشوق

۵-آواز بیات ترک: تعلیم- شادی درون

۶-دستگاه همایون: متانت- سربلندی- نصیحت و پذیرش

۷-آواز بیات اصفهان: اوج احساس

۸-دستگاه سه گاه: بزم و شادمانی- شور و شوق

۹-دستگاه چهارگاه: ستیز و جنگ، حتی رو در روی معشوق- مقاومت و پیروزی- تلاش در رسیدن به آرزوهای دیرین عاشقی

۱۰-دستگاه ماهور: رویا پردازی- پرش از قله شادی به همراه ذهنی رویایی- آرزو

۱۱-دستگاه نوا: رازداری- حکایت

۱۲-دستگاه راست و پنجگاه: ستایش معبود (خدا)- بزرگمندی و تعریف*آواز اصفهان

حالت : مناجات با خدا ، متفکرانه
رنگ : سبز روشن
عنصر : شعله آتش
زمان شنیدن : قبل از طلوع آفتاب

آواز اصفهان مرموز ، عمیق ، راز و نیاز با خدا و متفکرانه است . آواز اصفهان وصف عشقی عرفانی ، ندامت عشق و حست عشق گذشته است .

*دستگاه نوا

حالت : صلح آمیز ، آرام ، مقدس ، هشدار دهنده
رنگ : شفاف
عنصر : آتش همراه باد
زمان شنیدن : آخرشب

دستگاه نوا خاطرات دوری از عشق گذشته را بیان می‌کند .

نکته : گوشه نهفت در دستگاه نوا به دوره ساسانیان مربوط می‌شود که توسط ابن سینا ذکر شده است .
* همایون

حالت : شاهانه ، اشرافی ، شادان

رنگ : سبز تیره

عنصر : شعله آتش

زمان شنیدن : صبح زود

دستگاه همایون فضایی شاهانه خلق می‌کند و بیان کننده شکوه و گریه عشقی است که در پشیمانی پایان یافته است و نیز بزرگی عشق در حد اعلای آن است .
*دستگاه ماهور

حالت : خوشحال و شاد ، با شکوه ، اشرافی
رنگ : آبی آسمانی
عنصر : باد یا نسیم
زمان شنیدن : بعد از غروب آفتاب

نکته : در دستگاه ماهور ، گام منطبق بر گام ماژور می‌باشد . در راک ماهور می‌توان گریزی به شوشتری زد .
***چهارگاه

حالت : قدرتمند ، قهرمانی ، جشن ، عقل ، تحرک میهن پرستانه
رنگ : زرد طلایی
عنصر : بخار
زمان شنیدن : ۶ تا ۸ صبح

از چهارگاه برای خواندن قطعات حماسی و پهلوانی شاهنامه استفاده می‌شود . چهارگاه تمام شدن عشق و نیز خوشحالی عشق ، لاف وگزاف‌گویی در موفقیت عشق را بیان می کند .
*راست پنجگاه

حالت : تمرکز
رنگ : برنزه روشن
عنصر : زمین
زمان شنیدن : از ۸ تا ۱۰ صبح

راست ‌پنجگاه شبیه ماهور به نظر می‌رسد ، مقامی است برای هدایت به تفکر ، تمرکز و روشنفکری که می‌تواند با دلایل منطقی مجالست کند.
***دستگاه سه‌گاه

حالت : درد ، غصه ، پشیمانی منجر به امید
رنگ : آبی لاجوردی تیره
عنصر : آب
زمان شنیدن : بعد از ظهر تا غروب آفتاب

دستگاه سه‌گاه بیانگر گذشته و موفقیت‌های عشقی و ندامت‌های آن است که منجر به امید می‌شود .
*آواز دشتی

حالت : دلخراش ، شکوه‌آمیز
رنگ : قهوه‌ای
عنصر : زمین

آواز دشتی بازگو کننده عشق یکطرفه ، ناله و حسرت از غم فراق است و زمان شنیدن این آواز از سر ظهر تا ۴ بعد ازظهر است و بسیاری از آوازهای منطقه شمال ایران به ویژه در حاشیه دریای خزر مانند دیلمان و گیلکی به استان گیلان مربوط می‌شود .
*آواز افشاری

حالت : درد ، رنج ، ندامت
رنگ : قهوه‌ای
عنصر : زمین

آواز افشاری بیان کننده شکوه ، گله ، ندامت جدایی را بیان می کند زمان شنیدن این آواز از سر ظهر تا ۴ بعد ازظهر می‌باشد .
*آواز بیات ترک

حالت : نوستالژیک مذهبی
رنگ : سیاه
عنصر : زمین

بیات ترک غم قربت ، حسرت گذشته ، حالتی متفکرانه و مذهبی دارد و بهترین زمان شنیدن این آواز از سر ظهر تا ۴ بعدازظهر می‌باشد . بعضی گوشه‌های ترک برای خواندن آوازهای مذهبی اسلامی نظیر اذان استفاده می‌شود .
*آواز ابوعطا

حالت : محرک

رنگ : بنفش یا قهوه‌ای روشن

عنصر : زمین

زمان شنیدن آواز ابوعطا از سر ظهر تا ۴ بعد ازظهر می‌باشد .

ابوعطا بیان کننده عشق گذشته در یک پیر طریقت با امید و آرزویی بالاست